Giới trẻ nghiện video ngắn: Lướt trong vô thức và cả đêm không ngủ
Bẫy Dopamine tức thì: Mỗi video ngắn (15-60 giây) mang lại một nội dung mới lạ, hài hước hoặc kịch tính. Khi xem, não bộ tiết ra Dopamine (hormone hạnh phúc), tạo cảm giác thỏa mãn ngay lập tức.
Thuật toán "thao túng" hành vi: Hệ thống AI ghi nhận chính xác thời gian bạn dừng lại ở một video để liên tục gợi ý những nội dung tương tự, giữ chân người dùng không thể rời mắt.
Cơ chế vuốt thả vô tận (Infinite Scroll): Việc không có điểm dừng (không có trang cuối) khiến người xem rơi vào trạng thái "mất nhận thức về thời gian", liên tục vuốt màn hình trong vô thức.
Hội chứng FOMO (Sợ bỏ lỡ): Giới trẻ sợ mình trở nên "lạc hậu" nếu không cập nhật kịp các xu hướng (trend), thử thách (challenge) mới nhất trên mạng xã hội.
Thiếu ngủ mãn tính: Thức xuyên đêm cày video làm đảo lộn đồng hồ sinh học.
Tác hại từ ánh sáng xanh: Gây mỏi mắt, suy giảm thị lực và ức chế sản sinh Melatonin (hormone kích thích giấc ngủ).
Nguy cơ bệnh tật: Ngồi hoặc nằm sai tư thế trong thời gian dài dẫn đến đau cột áo, béo phì, và các bệnh tim mạch.
Giảm khả năng tập trung: Thói quen xem nội dung nhanh khiến não bộ lười tư duy sâu, gặp khó khăn khi đọc sách hoặc học tập.
Hội chứng "não cá vàng" (Popcorn Brain): Não bộ quen với kích thích liên tục nên cảm thấy bồn chồn, chán nản với các hoạt động bình thường trong đời thực.
Gia tăng trầm cảm và lo âu: Việc so sánh cuộc sống đời thực với những hình ảnh hào nhoáng, hoàn hảo trên mạng dễ sinh ra tâm lý tự ti, cô đơn.
Đặt giới hạn thời gian ứng dụng: Sử dụng tính năng "Giới hạn thời gian màn hình" (Screen Time) có sẵn trên điện thoại (tối đa 30-45 phút/ngày cho các app giải trí).
Nguyên tắc "Không điện thoại trên giường": Sạc điện thoại cách xa giường ngủ ít nhất 2 mét hoặc để ở phòng khác trước khi đi ngủ 1 tiếng.
Chuyển màn hình sang chế độ trắng đen: Giảm bớt sự kích thích thị giác từ các màu sắc bắt mắt của video.
Thay thế bằng thói quen lành mạnh: Tham gia các hoạt động thể thao, đọc sách giấy, hoặc học một kỹ năng mới để não bộ tiết Dopamine tự nhiên.
Sự bùng nổ của TikTok khiến các ông lớn khác không đứng ngoài cuộc chơi, Facebook cho ra đời Reels và YouTube là sự xuất hiện của Shorts.
Hàng loạt video ngắn xuất hiện liên tục trên các nền tảng, kéo theo đó là sự thu hút người dùng đông đảo, đặc biệt là tại Việt Nam.
Theo báo cáo "Digital 2026 Vietnam", Việt Nam có khoảng 79 triệu người dùng mạng xã hội (hơn 77% dân số). Trong đó, 93,9% tiếp cận video ngắn và xem trung bình 7 giờ 8 phút mỗi tuần. Báo cáo “Nhu cầu giải trí số 2024 - 2025” của Appota cũng cho thấy người Việt dành gần 60 phút mỗi ngày cho video ngắn.
Việc tốn nhiều thời gian vào video ngắn, đặc biệt là giới trẻ, đã gây ra nhiều hệ luỵ về sức khoẻ tâm thần và thể chất trong xã hội hiện nay.
Chị Nguyễn Thị Thuỷ, nhân viên văn phòng tại TPHCM cho biết, thường những buổi nghỉ trưa sau khi đi ăn về chị không ngủ mà dành thời gian để lướt các video trên TikTok là chính. Ban đầu chị chỉ xem 15 – 20 phút rồi vào ca làm buổi chiều. Tuy nhiên, không biết từ khi nào chị đã chìm đắm vào các video này, nhiều buổi bỏ cả ăn trưa chỉ để xem các video “drama”, thậm chí lén xem cả trong lúc làm việc và bị nhắc nhở, thậm chí là trừ lương.
“Chúng quá cuốn hút và tôi không thể bỏ lỡ các video đó được, như có ma lực vậy cứ hết cái này lại muốn qua xem cái khác và không thể ngừng. Có những lúc tôi cất điện thoại vào tủ, nhưng rồi một lúc lại lôi ra vì trong đầu cứ muốn xem nốt thước phim đó, kết quả là đầu óc không thể tập trung vào công việc được. Tôi vừa phải xin nghỉ để đi gặp bác sĩ xin tư vấn, bởi nếu kéo dài chắc phải nghỉ việc”, chị Thuỷ nói.
Tương tự, Nguyễn Văn Đạt, sinh viên một trường đại học tại TPHCM, cũng bị nghiện các đoạn phim trên TikTok. Sáng sớm vừa dậy là Đạt đã cầm điện thoại và lướt xem từng thước phim một cách liên tục, thậm chí là vừa xem vừa ngủ quên, có bữa quên cả đi thi. Kết quả việc học của sinh viên này ngày càng giảm sút. Cậu cho biết rất hay bị mất tập trung khi lên giảng đường, năm học vừa qua phải thi lại vài môn, vì mải xem các video ngắn.
Khác với hai người trên, Lê Minh, đang làm tại một công ty truyền thông ở TPHCM, lại nghiện các video ngắn trên Reels của Facebook.
Anh cho biết, ban đầu chỉ định xem 15 – 20 phút trước khi đi ngủ, thế nhưng hàng đêm lại lan man vào các bộ phim “tổng tài”, “xuyên không”, “trùng sinh”… để rồi phải 3 – 4 giờ sáng mới đi ngủ.
“Nói có thể bạn (PV) không tin, nhưng tôi đã xem cả ngàn bộ phim ngắn tất cả các thể loại trên Facebook rồi, mặc dù nội dung nó cứ na ná nhau nhưng không hiểu sao mình cứ bị cuốn vào hết bộ này đến bộ khác. Giờ trong đầu tôi toàn nghĩ về những phim đó và như bị đóng băng vậy, đi làm cứ nhớ trước, quên sau và cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ”, anh Minh tâm sự.
Không chỉ giới trẻ, mà hiện nay ngay cả trẻ em cũng nghiện các video ngắn trên mạng xã hội, đặc biệt là trên các nền tảng YouTube hay TikTok.
Để dỗ con khi ăn hay lúc khóc, các bậc phụ huynh thường dùng điện thoại, iPad… mở các video ngắn trên TikTok hay YouTube cho con xem. Kết quả nhiều trẻ em có triệu chứng “nghiện” xem các video này. Không có điện thoại sẽ khóc và không chịu ăn, giật điện thoại của bố mẹ để xem; nguy hiểm hơn, nhiều trẻ còn có những phát ngôn ngô nghê khi xem video từ các nền tảng này.
Đau lòng hơn, chị T.L. đã phải gửi con mình vào trung tâm để cai nghiện điện thoại, khi đứa con 12 tuổi của chị không chịu rời mắt khỏi các video trên TikTok, cũng không chịu giao tiếp với ai hay lên trường để đi học. Thậm chí, khi chị lấy điện thoại lại còn bị phản ứng kiểu ăn vạ và đòi đánh cả mẹ.
